1 Department of Basic Islamic Sciences, Bayburt University, Türkiye
2 Department of Fundamental Islamic Studies, Sivas Cumhuriyet University, Sivas, 58140, Türkiye
Abstract
Within the linguistic fabric of the Qurʾān, words that appear synonymous often acquire distinct semantic nuances through their contextual usage, reflecting the inimitability (iʿjāz) of the divine discourse. Although the concept of proximity is generally expressed by the root q-r-b (qurb) and its derivatives, the Qurʾān employs the term zulef exclusively in verses describing the bringing near of Paradise to the God-conscious (muttaqūn). This lexical preference is significant because the subject of the action is not the believers approaching Paradise, but Paradise itself being brought near to them. Such an expression signifies not merely the reduction of physical distance but also a mode of divine presentation characterized by honor, favor, and grace. This article examines the semantic field of zulef and its conceptual framework in both the classical tafsīr tradition and ishārī exegesis. It aims to clarify the physical, temporal, and ontological dimensions of the proximity denoted by the term and to identify the qualitative distinctions that separate it from the concept of qurb. In the exegetical tradition, izlāf al-jannah has generally been interpreted as part of the eschatological process. However, Fakhr al-Dīn al-Rāzī (d. 606/1210) was the first exegete to discuss explicitly its spatial dimension and its qualitative distinction, thereby introducing a methodological perspective that influenced subsequent commentators. Adopting a qualitative research methodology, this study employs conceptual analysis and comparative textual analysis. The absence of an independent study devoted specifically to this concept constitutes the article’s principal original contribution. The findings demonstrate that the proximity expressed by zulef encompasses temporal, spatial, and metaphysical dimensions. Rather than indicating simple closeness, it represents a threshold of wuṣlah (union) and a distinctive manifestation of divine grace. Accordingly, izlāf al-jannah is analyzed through a threefold classification-eschatological, spatial, and metaphysical proximity-revealing the multilayered semantic structure and theological significance of the concept within Qurʾānic discourse.
Aras, Z., & Demir, H. (2026). Zulef in the Qur᾽ān as a phenomenon beyond proximity: Its semantic boundaries and theological layers. International Journal of Eurasia Social Sciences, 17(65), 1208–1218. https://doi.org/10.70736/ijoess.2445
📄Abbâs, A. b. (t.y.). Tenvîrü’l-Mikbâs fî tefsiri İbn Abbâs. Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye.
📄el-Büreydî, A. b. M., & et-Tâli’, F. İ. (2014). Mevsûʿatü’l-vücûh ve’n-nezâir fi’l-Ḳurʾâni’l-Kerîm (C. 1). Dârü’t-Tedmuriyye.
📄Âlûsî, E.-S. Ş. M. (t.y.). Rûḥu’l-meʿânî (C. 1–30). Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî.
📄Aydın, Ş. (2018). Kur’ân âyetleri bağlamında namaz vakitleri. Dinbilimleri Akademik Araştırmalar Dergisi, 18(2), 35–62.
📄Beġavî, E. M. el-Ḥüseyn b. M. (1997). Meʿâlimü’t-tenzîl fî tefsîri’l-Kurʾân (C. 6). Dâru Ṭaybe.
📄Buhârî, M. b. İ. (1993). Ṣaḥîḥu’l-Buḫârî (5. bs., C. 1–7). Dâru İbn Kesîr.
📄Bursevî, İ. H. (2010). Rûḥu’l-Beyân: Kur’an meâli ve tefsiri (H. K. Yılmaz, Ö. Çelik, S. Derin, M. Toprak, & M. Sülün, Çev.; C. 1–13). Erkam Yayınları.
📄Demirel, M. (2018). Dört mezhebe göre sabah namazını kılmanın efdal vakti. The Journal of Academic Social Science Studies, (67), 269–290. https://doi.org/10.9761/JASSS7533
📄Dervîş, M. (1415). İʿrâbü’l-Ḳurʾân ve beyânuhu (4. bs., C. 7). Dârü İbn Kesîr.
📄Düreyd, E. B. M. b. el-Hasen. (1987). Cemheretü’l-luġa (C. 2). Dârü’l-İlm li’l-Melâyîn.
📄Ebü’l-Hasen Mukâtil b. Süleymân b. Beşîr el-Ezdî el-Belhî. (2011). El-Vücûh ve’n-neẓâʾir fî Ḳurʾâni’l-Azîm (2. bs.). Mektebetü’r-Rüşd.
📄ed-Dâmegānî, E. A. M. b. A. b. M. (t.y.). El-vücûh ve’n-neẓâʾir li elfâẓi kitâbillâhi’l-Azîz. Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye.
📄Efendi, M. b. M. b. M. el-İ. E. (t.y.). Tefsîru Ebüssuûd (C. 4). Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî.
📄el-Askerî, E. H. el-H. b. A. b. S. (2007). El-vücûh ve’n-nezâir. Mektebetü’s-Sekâfeti’d-Dîniyye.
📄el-Belhî, E.-H. M. b. S. b. B. el-Ezdî. (1423). Tefsîru Muḳātil b. Süleymân (C. 4). Dârü İhyâi’t-Türâs.
📄el-Cevherî, İ. b. H. (1987). Tâcü’l-luġa ve ṣıḥâḥu’l-ʿArabiyye (4. bs., C. 4). Dârü’l-İlm li’l-Melâyîn.
📄el-Cürcânî, E. A. H. b. H. b. M. b. H. el-Halîmî. (1979). El-minhâc fî şuʿabi’l-îmân (C. 1). Dâru’l-Fikr.
📄el-Ferâhîdî, E. A. el-H. b. A. b. A. b. T. (t.y.). Kitâbü’l-ʿAyn (C. 2). Dâr ve Mektebetü’l-Hilâl.
📄el-Hîrî, E. A. İ. b. A. b. A. ed-Darîr. (1996). Vücûhü’l-Ḳurʾâni’l-Kerîm. Dâru’s-Sekâ.
📄el-İsfahânî, E.-K. H. b. M. b. el-Mufaddal er-Râgıb. (1412). El-Müfredât fî ġarîbi’l-Ḳurʾân. ed-Dârü’ş-Şâmiyye.
📄el-Kāsımî, C. (1418). Meḥâsinü’t-teʾvîl (C. 8). Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye.
📄Elif Efendi, H. (2015). En-Nûrü’l-Furkân fî şerhi lugati’l-Kur’ân (M. Koç & E. Tanrıverdi, Ed.; C. 1–2). Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı.
📄en-Nîsâbûrî, E. B. M. b. el-H. b. F. el-İsfahânî. (2009). Tefsîr İbn Fürek (C. 3). Câmiatü Ümmü’l-Kurâ.
📄en-Nîsâbûrî, N. H. b. M. b. H. el-A’rec. (1416). Ġarâʾibü’l-Ḳurʾân ve reġâʾibü’l-furḳân (C. 6). Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye.
📄er-Râzî, F. (1420). Mefâtîḥu’l-ġayb (C. 28). Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî.
📄es-Seâlibî, Z. A. b. M. b. M. (1418). El-Cevâhirü’l-ḥisân fî tefsîri’l-Ḳurʾân (C. 5). Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî.
📄eş-Şevkânî, E. A. M. b. A. b. M. (1414). Fetḥu’l-ḳadîr (C. 4). Dârü İbn Kesîr.
📄et-Tirmizî, M. b. İ. b. S. b. M. b. D. (2009). Sünen-i Tirmizî (C. 1–6). Dârü’r-Risâleti’l-İlmiyye.
📄ez-Zebîdî, E.-F. M. el-M. b. M. b. M. b. A. el-Bilgrâmî el-Hüseynî. (t.y.). Tâcü’l-ʿarûs min cevâhiri’l-Ḳāmûs (C. 23). Dârü’l-Hidâye.
📄ez-Zemahşerî, E.-K. M. b. Ö. b. M. el-Hârizmî. (1407). El-Keşşâf ʿan ḥaḳāʾiḳı ġavâmiżi’t-tenzîl ve ʿuyûni’l-eḳāvîl fî vücûhi’t-teʾvîl (3. bs., C. 4). Dâru’l-Kitâbi’l-Arabî.
📄Fîrûzâbâdî, E.-T. M. M. b. Y. b. M. (t.y.). Beṣâʾiru ẕevi’t-temyîz fî leṭâʾifi’l-kitâbi’l-ʿazîz (C. 3). el-Meclisü’l-A’lâ li’ş-Şuûni’l-İslâmiyye.
📄Hâtim, İ. E. (1419). Tefsîrü’l-Ḳurʾâni’l-ʿaẓîm (3. bs., C. 6). Mektebetü Nezzâr Mustafa el-Bâz.
📄Havvâ, S. (1992). El-Esâs fi’s-sünne ve fıkhihâ (C. 3). Dârü’s-Selâm.
📄İbn Acîbe, A. el-Hasenî. (2010). El-Baḥrü’l-medîd fî tefsîri’l-Ḳurʾâni’l-mecîd (3. bs., C. 1–8). Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye.
📄İbn Arabî, M. (2019). Fütûḥât-ı Mekkiyye (E. Demirli, Çev.; 4. bs., C. 1–18). Litera Yayıncılık.
📄Müslim, E.-H. M. b. el-Haccâc. (1915). Ṣaḥîḥü’l-Müslim. Matbaatü’l-Âmire.
📄Nahcuvânî, N. b. M. (1999). El-Fevâtihu’l-İlâhiyye ve’l-mefâtihu’l-ġaybiyye el-mûdıḥatü li’l-kelimi’l-Ḳurʾâniyye ve’l-ḥikemi’l-furḳâniyye (C. 1–2). Dâru Rukâbî li’n-Neşr.
📄Orum, F. (2016). Yatsı namazının son vaktine dair görüşün Hanefi mezhebindeki evrimi ve temelleri. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, (27), 479–520. https://izlik.org/JA56BR36YS
📄Rûzbihân el-Baklî, E. M. S. (2008). ʿArâʾisü’l-Beyân fî ḥaḳāʾiḳı’l-Ḳurʾân (C. 1–3). Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye.
📄Taberî, M. b. M. b. C. (2000). Câmiʿu’l-beyân fî teʾvîli’l-Ḳurʾân (C. 19). Müessesetü’r-Risâle.
📄Tânevî, E. A. (1995). Hadislerle tasavvuf (H. Z. Dâvûdî & A. Yıldırım, Haz.). Umran Yayınları.
📄Yazır, E. M. H. (2021). Hak dini Kur’an dili (A. C. Köksal & M. Kaya, Ed.; C. 5). Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı.
📄Zuhaylî, V. (1418). Et-Tefsîrü’l-münîr (2. bs., C. 25). Dârü’l-Fikri’l-Muâsır.
,
Hamit Demir2