1
Ordu Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Ordu, Türkiye
2
Ordu Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ordu, Türkiye
Abstract
Mağara hayatından günümüze kadar barınmanın yanı sıra beslenme ve ısınmada insan hayatı için önemli bir unsur olmuştur. Ateşin keşfi ile ortaya çıkan ocak kavramının barınma mekanlarının gelişmesi ile geliştiği ve çeşitlendiği görülmektedir. Türk konutlarına baktığımızda da ocağın hem yemek hem de ısınmak için farklı şekillerde kullanıldığı anlaşılmaktadır. Türk konut mimarisi, çeşitli kültürel ve coğrafi etkilerle şekillenen tarihi bir süreçten geçirmiştir. Ocak ise, her dönem Türk ev yapısında hem fiziksel hem de sosyal bir kimliğe sahip olmuştur. Geleneksel Türk konutlarında baktığımızda yapının farklı mekanlarında bulunabilen ocak yapısı, yalnızca ısınma kaynağı değil, aynı zamanda sosyalleşme ve aile birliğinin simgesi durumundadır. Yüksek refaha sahip olan kişilerin evlerine baktığımızda genellikle baş odalarda olan ocakların estetik bir görev üstlendiği örneklerde görülebilmektedir. Yapılan bu çalışma ile Kaptan Server Bey Konağı içerisinde farklı bölümlerde yer alan beş adet ocak hem işlevsellik hem de estetik olarak incelenecek ve Türk evlerindeki ocakların yeri ve kullanım şekilleri konusu ele alınacaktır.
Keywords
Geleneksel konut,Konak,Kültürel Miras,Ocak,Ünye
How to Cite
Eker, F., & Şahin, U. (2025). Geleneksel konut mimarisi bağlamında ocaklar: Ünye Kaptan Server Bey Konağı Örnekleri. Türk İslâm Medeniyeti Akademik Araştırmalar Dergisi, 20(39-40), 22–49. https://doi.org/10.70736/timad.1984
📄Akbulut, İ. (2022). Yaşayan kültürel miras müzeciliği: Ünye Örneği, [Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans tezi].
📄Akın Ertek, G. (2022). Taşrada duvar resmi örnekleri: Fatsa/Bolaman Haznedaroğlu Konağı’nın duvar resimleri. S. Gülten, M. Özkan, M. Karakulak, K. Yavuz & C. Erbil (Ed.), Fatsa ve yöresi tarihi II (ss. 319-334). Erzurum: Fenomen Yayınları.
📄Akın Ertek, G. (2024). Fatsa Evleri, A. A. Bayhan, C. Erbil, A. Yuka (Ed.), Fatsa’nın Tarihi Eserleri üzerine bilimsel çalışmalar (ss.225-418). Erzurum: Fenomen Yayınları.
📄Akyüz, Ç. (2012). Türk-İslam Kültüründe Ay Motifi. V. Gürhan (Ed.), 2. Sosyal bilimler genç araştırmacılar sempozyumu, 24-25 Nisan 2010 (s.27), Diyarbakır.
📄Arat, Y. (2011). Geleneksel Türk Evi İç Mekân Donatılarının Antropometrik Verilere Dayalı Analizi: Konya Evleri, [Selçuklu Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi].
📄Arat, Y. (2012). İç mekân donatılarının geleneksel Türk evi üzerinden okunması: Konya evleri örneği. Türk-İslâm Medeniyeti Akademik Araştırmalar Dergisi (TİMAD),7, 125-137.
📄Ataman, M., & Konakoğlu, Z. N. (2022). Geleneksel evlerde sabit donatılar: Mehmet Şehirli Evi. Mimarlık ve Yaşam Dergisi, 7 (1), 163-178.
📄Avanoğlu, S. (2002). Ünye Evleri, İstanbul Üniversitesi, [Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi].
📄Azizoğlu Küçük, E. (2008). Ordu İli Aziziye Mahallesi Harun Furtun Evi Restorasyon Önerisi, [Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi].
📄Baş, Ö., & Arpacıoğlu, Ü. (2019). Orta Anadolu Köy Evlerinde İç Mekân Tongurlar Köyü Örneği, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 1(1), 58-65.
📄Bayhan, A. A. (2017). Ordu’dan Bir Geç Osmanlı Sivil Mimarlık Örneği: Çamaş Cevat Bey Konağı, XX. Uluslararası Ortaçağ Türk Dönemi Kazıları ve Sanat Tarihi Araştırmaları Sempozyumu Bildirileri (Sakarya).
📄Bayhan, A. A. (2022). Ünye Belediyesi Yaşayan Kültürel Miras Evi. Türkiye Turizm Ansiklopedisi (Cilt 15). Ankara.
📄Bayhan, A. A. (2023). Orta Karadeniz’de Bir Türk İslam Kenti ORDU. A. Yuka, G. Akın Ertek, & Ö. Yıldırım Güneş (Ed.), Ordu: OBB Kültür Yayınları.
📄Bayrak, H. (2022). Ordu-Korgan Hacı Kadızâde Bekir Efendi Konağı. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 12(1), 97-118.
📄Bayrak, H. (2024). Ordu-Korgan Müftü Mehmet Sait Efendi Konağı. S. Gülten, M. Özkan, K. Yavuz, & M. Karakulak (Ed.), Türkiye Cumhuriyeti’nin Kuruluşunun 100. Yılı Anısına Danışmendli Havzasında Tarih ve Kültür ORDU, (ss.425-447). Erzurum: Fenomen Yayınları.
📄Bozkurt, S. G. (2009). 19. Yüzyılda Osmanlı Konut Mimarisinde İç Mekân Kurgusunun Safranbolu Evleri Örneğinde İrdelenmesi, [İstanbul Kültür Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi].
📄Bozkurt, S. G. (2013). 19.yy da Osmanlı Konut Mimarisinde iç mekân kurgusunun safranbolu evleri örneğinde irdelenmesi, Journal of the Faculty of Forestry, Istanbul University, 62(2), 37-70.
📄Burkut, E. B. (2014). Osmanlı/Türk Evi Mekân Kurgusunu Modern Konut Mimarisinde Okumak, Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, [Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, Mühendislik ve Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans tezi].
📄Clauson, S. G. (1972). An Etymological Dict İonary of pre-Thirteenth-Century Turkish. Oxford: Clarendon Press.
📄Çakmakoğlu Kuru, A. (2008). İkonografik açıdan Orta Çağ Türk Mimarisinde yer alan istiridye motifi, Erdem, 52, 111-124.
📄Duggan, T. M. P. (2019). İslam sanatında zikzak deseni ve anlamları üzerine bir okuma, 21. Uluslararası Orta çağ ve Türk Dönemi Kazıları ve Sanat Tarihi Araştırmaları Sempozyumu Bildirileri (ss. 781 – 800). Antalya.
📄Eldem S. H. (1954). Türk Evi Plan Tipleri, İstanbul: Pulhan Matbaası.
📄Göğebakan, Y. (2015). Karakteristik bir değer olan geleneksel Türk Evi’nin oluşumunu belirleyen unsurlar ve bu evlerin genel özellikleri. İnönü University Journal of Culture and Art, 1(1), 41-55.
📄Günay, R. (1989). Geleneksel Safranbolu Evleri ve Oluşumu (2.Baskı). Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, Gaye Matbaası A.Ş.
📄Kaynakcı Elinç, Z., & Kaya, L. G. (2018). Mitoloji ve inançlar ışığında Türk kültüründe hurma ağacı, (Phoenix Dactylifera L.) ve sembolleri. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 5 (2), 413-424.
📄Kolay, E., & Erdoğan, O. (2019). Zikzak: Bir orta çağ motifinin anadolu yansımaları, Mediterranean Journal of Humanities, 9 (1), 241-256. [Crossref]
📄Koşanlar, E. (2019). Lefkoşa Geleneksel Türk Evlerinin iç mekân ögeleri üzerine bir inceleme, [Doğu Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi].
📄Kuban, D. (1995). Türk “Hayat”lı Evi. İstanbul: Mısırlı Matbaacılık.
📄Küçükerman, Ö., & Güner, Ş. S. (1995). Anadolu Mirasında Türk Evi. İstanbul: Kültür Bakanlığı Yayınları.
📄Ordu Büyükşehir Belediyesi. (2019). Taşınmaz kültür varlıkları envanteri. Ordu: Ordu Büyük Şehir Belediyesi.
📄Özkeçeci, İ., Durukan, S. N., & Alacalı, H. (2018). XVII-XIX. yüzyıllarda Osmanlı Dönemi Konut Mimarisinde iç mekân tavan süslemelerine genel bir bakış. İnsan & İnsan, 5 (17), 214-232, [Crossref]
📄Saka Akın, E., & Hanoğlu, C. (2013). Tokat Geleneksel Konut Mimari’sinde İç Mekân Alçı Süslemeleri. Vakıflar Dergisi, 40, 163-184.
📄Sipahi, S., Yalçın, İ. C., & Tavşan, C. (2021). Türk Barınma mekânlarında ocak kavramının kültürel sürdürülebilirliği. İdil, 88, 1781-1794. [Crossref]
📄Tümer, Ş. (2020). Bafra Kırsal Konut Mimarisi [Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi]. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat Tarihi Anabilim Dalı.
📄Türk Dil Kurumu. (2025). Konak’teriminin Türkçe Karşılığı. https://sozluk.gov.tr/ , Erişim Tarihi: 29.02.2025
📄Uhri, A. (2003). Ateşin kültür tarihi, Ankara: Dost Kitabevi Yayınları.
📄Ulular, A. B. (2006). Konya’da Geleneksel Konutta Mutfak [Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi]. Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
,
Ulaş Şahin
2
