Açık Erişim

Şamanik sporlar: Buryat yord oyunlarında geleneksel güreş, okçuluk ve at yarışı

1 Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Yaşar Doğu Spor Bilimleri Fakültesi, Beden Eğitimi ve Spor Bölümü, Samsun, Türkiye ROR

Abstract

Bu makale, Güney Sibirya, Kuzey Moğolistan ve Kuzeydoğu Çin’de yerleşik bir Moğol-Türk etnik grubu olan Buryatların geleneksel spor müsabakalarının tarihsel ve güncel biçimlerinin dini yönlerini sunmaktadır. Hem tarihsel olarak hem de günümüzde, geleneksel sporları şamanik ritüellerle yakından bağlantılıdır. Bu makale, Buryat şaman ritüelleri için bu Yord (yaylak, yazlık oba) spor müsabakalarının işlevlerine; neden bu ritüellerin kaçınılmaz bir parçası olduklarına ve olmaya devam ettiklerine dair içgörüler sunmaktadır. Buryatların ruhlarını ve tanrılarını kandırmayı ve/veya memnun ederek onlardan hayatta kalmak için gerekli olanı almayı amaçlayan bu ritüellerde önemli bir rol oynadıklarına inanılmaktadır. Buryatların hayal ettikleri ruhani varlıklarla olan ilişkilerine dair kurgularında meydana gelen büyük tarihsel değişimler ve buna bağlı olarak spor müsabakalarındaki değişimler anlatılmaktadır. Hem ekonomik değişimlerin (ağırlıklı olarak avcılıktan ağırlıklı olarak hayvancılığa) hem de dini inanç ve dünya görüşlerindeki değişimlerin (Şamanizm’den Budizm’e ve Sovyet Komünist taklit dininden Şamanizm ve Budizm’in Sovyet sonrası canlanmasına) etkileri anlatılmaktadır. Bu sporların Budist ve Şamanist ritüellerde oynadığı önemli rolün yakın zamanda yeniden canlanmasına özel bir önem verilmektedir.

Keywords

How to Cite

Türkmen, M. (2025). Şamanik sporlar: Buryat yord oyunlarında geleneksel güreş, okçuluk ve at yarışı. Türk İslâm Medeniyeti Akademik Araştırmalar Dergisi, 20(39-40), 50–72. https://doi.org/10.70736/timad.2082

References

📄 Alekseyev, N. A., & Gombozhapov, A. G. (2000). Obo takhilgan—Gornoye moleniye aginskikh Buryat. In Etnografiya narodov Sibiri i Mongolii. Ulan-Bator & Ulan-Ude: Mongolyn Shinzhlekh Ukhaany Akademi, Institut mongolovedeniya, buddologii i tibetologii RAN.
📄 Babuyeva, V. D. (2004). Material’naya i dukhovnaya kul’tura Buryat. Ulan-Ude: Tsentr sokhraneniya i razvitiya kul’turnogo naslediya Buryatii..
📄 Bardamov, G. B., & Fomin, V. A. (1998). Vozrozhdeniye natsional’noy traditsii v sisteme sostyazatel’noy deyatel’nosti. In Vozrozhdeniye traditsionnykh kul’tur narodov Buryatii: Materialy nauchno-prakticheskoy konferentsii, 14–15 maya 1998 g. (pp. 140–146). Ulan-Ude: Pravitel’stvo Respubliki Buryatiya, Rossiyskaya Akademiya nauk Sibirskoye otdeleniye, Baykal’skiy institut prirodopol’zovaniya.
📄 Blanchard, K., & Cheska, A. T. (1985). The anthropology of sport: An introduction. South Hadley, MA: Bergin & Garvey.
📄 Calhoun, D. W. (1987). Sport, culture, and personality. Champaign, IL: Human Kinetics Publishers.