Asya kıtasının jeopolitik açıdan kritik coğrafyalarından biri olan Afganistan, tarih boyunca farklı uygarlıkların karşılaştığı, mücadele ettiği ve birbirine etki ettiği bir geçiş noktasıdır. Bu topraklar, M.Ö. dönemlerden itibaren pek çok medeniyetin egemenliği altına girmiş ve onların geride bıraktıkları siyasî, kültürel ve sosyo-ekonomik miras, bölgenin çok katmanlı tarihî yapısını biçimlendirmiştir. Türk tarihi açısından Afganistan, sadece bir yerleşim alanı olmasının yanında bir etki sahası olarak da ön plana çıkmaktadır. Bu açıdan siyasî, askerî ve ticarî yolların kavşağında yer alan bu coğrafya, birçok Türk devletine ev sahipliği yapmış bu devletlerin iktidar mücadelelerinde ve kültürel etkileşimlerinde kilit bir rol üstlenmiştir. Afgan kazandığı bir alan olmuştur istan’da siyasî ve kültürel anlamda iz bırakan Türk devletlerden biri de Bâbürlüler’dir. Bâbürlüler ile ilgili araştırmalar genel manada Hindistan merkezli bir siyasal oluşum çerçevesinde değerlendirilirken bu devletin tarihsel ve kültürel temellerinin esasen Afganistan coğrafyasında yer alan Kâbil merkezli topraklarda biçimlendiği geri planda kalmaktadır. Bâbür Şah’ın XVI. yüzyılın başlarında Kâbil’i hem Mâverâünnehr siyasî hem de kültürel bir merkez olarak inşa etmesi sadece Hindistan’daki Bâbür hâkimiyetinin başlangıcını hazırlamakla kalmamış esasında Afganistan’ın tarihsel kimliğinin şekillenmesinde belirleyici bir rol oynamıştır. Hazırlanan çalışma da Bâbür tarafından Kâbil merkezli olarak temelleri atılan idarî, kültürel ve mimarî uygulamaların, Afganistan coğrafyasındaki toplulukların tarihsel hafızasında nasıl yer ettiği ve günümüze kadar ulaşan izlerine değinilmiştir.
Keywords
Afganistan,Babürlüler,Babür Şah,Kabil
How to Cite
Söylemez, Y. Z. (2024). Timurlu geleneğinin yeniden inşası bağlamında Bâbürlü mirasının Afganistan’daki siyasi ve kültürel etkileri. Türk İslâm Medeniyeti Akademik Araştırmalar Dergisi, 19(37-38), 1–17. https://doi.org/10.70736/timad.2146
📄Ahmed, A. (1995). Hindistan’da İslam Kültürü Çalışmaları. L. Boyacı. (Çev.). İstanbul: İnsan Yayınları.
📄Avcı, M. (2021) Bâbür Şah ve Kâbil. Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 8(2), 605-631. [Crossref]
📄Bâbür, Z. M. (1970). Baburname (Baburun Hatıratı) I-II-III. R. R. Arat. (Çev.). İstanbul: MEB. Basımevi.
📄Bayur, Y. H. (1987). Hindistan Tarihi II. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
📄Chandra, S. (2003) Medieval India from Sultanat to the Mughals II. New Delhi: Prınted at Supreme Offset Press.
📄Channing, E. (1885). Roads from İndia to Central Asia. Science. 5(117), 360-362 [Crossref]
📄Dale S. F. (2004). The Garden of the Eight Paradises: Babur and the Culture of Empire in Central Asia, Afghanistan and India (1483–1530). Brill NV. Leiden: Prınted ın the Netherlands.
📄Dames, M. L. (1993). Efganistan. MEB. İslam Ansiklopedisi. IV. İstanbul: MEB Yayınları. 133-178
📄Daneshmand, P., & Atik M. (2024). Dünya Mirası Kültürel Peyzajlarında Pers Bahçeleri ve Bağ-e Fin. PEYZAJ Eğitim, Bilim, Kültür ve Sanat Dergisi, 6 (1), 61-72. [Crossref]
📄Durak, N. (2002). Gaznelilerin Kuruluşuna Kadar Afganistan’da Türkler. A. A. Beyoğlu. (Yay. Haz.). Afganistan Üzerine Araştırmalar. (ss.27-46). İstanbul: TATAV Yayınları.
📄Durak, N. (2013) Geçmişten Günümüze Afganistan’daki Türkler. H. C. Güzel-B.A. Gökdağ (Ed). Yeni Türkiye Dergisi Türk Dünyası Özel Sayısı II. (ss.2780-2792). Ankara: Yeni Türkiye Yayıncılık.
📄Durak, N. (2020) Zenginlikler Ülkesi Hindistan. Y. Başkan. (Ed.) Sabit Duman Armağanı. (ss.59-75). Ankara: Sonçağ Akademi Yayıncılık.
📄Durak, N. (2024). Hindistan’da Doğan Bir Yıldız: Bâbür Şah (1483-1530). F. Bayat-Ç. Çama. (Ed.). Cumhurbaşkanı Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın 70. Yaşına Özel Armağan. (ss.205-226). Çanakkale: Paradigma Akademi Yayınları.
📄Erksine, W. (1854). A History of India under the Two First Sovereigns of the House of Taimur, Baber and Humayun. C.1. London: Longman, Brown, Green and Longmans.
📄Fisher, M. H. (2022). Bâbürlüler: Hindistan’da Bir Türk İmparatorluğu. F. Çalışır. (Çev.). İstanbul: Kronik Kitap.
📄Fletcher, A. (1965). Afghanistan Highway of Conquest. New York: Cornel University Press.
📄Fox, E. F. (1943). Travels in Afghanistan 1937-1938. New York: American Book-Statford Press.
📄Gascoigne, B. (1987). The Great Moghuls, New Delhi: Time Books İnternational.
📄Ghorbal, S. (1958), Ideas and Movements in Islamic History, K. W. Morgan. (Ed.). Islam The Straight Path. New York: Published by The Ronald Press Company.
📄Gültekin, E. (2001) Bahçe ve Peyzaj Sanatı Tarihi. Adana: Ç.Ü Ziraat Fakültesi Yayınları.
📄Ğubar, M. Ğ. M. (1394). Afganistan Der Mesir-i Tarih I-II. Kâbil: İntişarat-ı Serur Sadat.
📄James L., & Wescoat Jr (2011). The Changing Cultural Space of Mughal Gardens. R. M. Brown-D. S. Hutton. (Ed.). A Companion Asian Art and Arfchitecture. (ss.201-230). United Kingdom: Blackwell Publishind Ltd.
📄Koç, B. (2011). Bâbürlüler Devleti’nin Kurucusu Bâbür Şah’ın Dış Siyaseti. (Yayın No. 280228). [Yüksek Lisans Tezi, Ankara: Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü].
📄Konukçu, E. (1991). Bâbür. TDV Diyanet İslam Ansiklopedisi. IV. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. 395-396
📄Kavas, A. (2001). Kâbil. TDV Diyanet İslam Ansiklopedisi. XXIV. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.28-29
📄Köksal, O. (2022). XV-XVI. Yüzyıllarda Aşağı Türkistan ve Hindistan’da Timurlu-Bâbürlü Bağ, Bahçe ve Mesire Kültürü. Y. Pustu-U. Cenk D. İmamoğlu, A. Yürükçü, (Haz.). Geçmişten Günümüze Türkiye-Hindistan ilişkileri Sempozyumu: Bildiriler, (ss.101-125). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
📄Labuschagne, A. (2003). Qualitative research: Airy fairy or fundamental?. The Qualitative Report, 8 (1), 100-103. [Crossref]
📄Macmunn, LT. G. S.G. (1929). Afghanistan from Darius to Amanullah. London: Printed in Great Britain by Neıll & Cu. Ltd.
📄Pandey, A. B. (1985). Early Medieval India. Allahabad: Printed at the Vanguard Press.
📄Prasad, I. (1931). A Short History of Muslim Rule in India. Allahabad: Mittra at İndian Press.
📄Ramusack, B. N. (2004). The New Cambridge History of İndia III The Indian Princes and Their States. New York: Cambridge Universty Press.
📄Roux, J. P. (2004). Büyük Moğolların Tarihi Babur. L. Arslan Özcan. (Çev.). İstanbul: Kabalcı Yayınları.
📄Söylemez, Y. Z. (2025). Afganistan’da Entelektüel Bir Şahsiyet Mir Gulam Muhammed Ğubar ve Afganistan Der Mesir-i Tarih Adlı Eserinin Muhtevasına Dair Bir Değerlendirme, Dünya Multidispliner Araştırmalar Dergisi, 8(1), 56-79. [Crossref]
📄Söylemez, Y. Z. (2023A). Afganistan’da Türk-İslam Kültür Mirası: Bâbürlü Bahçeleri (1504-1526). T. Öntürk & Ö. Tunçadam. (Ed.) 5. Uluslararası Türkoloji Araştırmaları Sempozyumu Tam Metin Kitabı. (ss.735-746). Van: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yayınları.
📄Söylemez, Y. Z. (2023B). Emir Timur Döneminde Semerkand’da Mimari Alanda Yapılan Çalışmalar. Journal of History School, 16 (63), 834-849. [Crossref]
📄Şeyhanlıoğlu, H. (2008). 18. Yüzyıldan Günümüze Kadar Afganistan’ın Jeostratejik Önemi. Avrasya Etüdleri, 34(2), 22-43.
📄Tripathi, R. P. (1985). Rise and Fall of the Mughal Empire, Allahabad: Vanguard Press.