Keşmir, tarihsel süreçte Budizm, Hinduizm ve İslâmiyet gibi farklı din ve inançlara ev sahipliği yapmış, stratejik öneme sahip bir bölge olmuştur. Hindistan’ı fetheden İslâm orduları, Keşmir’i ele geçirmek amacıyla çeşitli seferler düzenlemiş; ancak bölgenin zorlu coğrafi koşulları nedeniyle bu girişimler sonuçsuz kalmıştır. Söz konusu coğrafyada İslâmiyet’in kabulü 14. yüzyılın ilk yarısına tekabül etmektedir. Keşmir’de İslâmiyet’in yayılmasında Sühreverdiyye, Kübreviyye, Nakşbendiyye, Rışiyye vc Kadiriyye gibi tasavvuf ekollerinin yanı sıra, Türkistan ve İran’dan bölgeye gelen Sufi evliyaların önemli bir rol oynadığı bilinmektedir. Özellikle Kübreviyye ve Sühreverdiyye tarikatlarına mensup dervişler, İslâm kültürünün Keşmir’de kök salmasında etkili olmuşlardır. Bu süreçte Keşmir’e yerleşen tasavvuf anlayışı, yerel Hindu gelenekleriyle etkileşim içine girerek bölgeye özgü bir tasavvufî ekolün oluşmasına zemin hazırlamıştır. 14. yüzyılın önde gelen mutasavvıflarından Seyyid Ali Hemedânî’nin (1314-1385) bu coğrafyanın İslâmlaşmasında rolü büyüktür. Kübreviyye tarikatı geleneğine mensup bir âlim ve Sufi olan Hemedânî, Keşmir’e gerçekleştirdiği üç seyahat süresince bölgenin dinî, sosyal ve entelektüel yapısını derinden etkilemiştir. Onun faaliyetleri, İslâm’ın Keşmir’de askerî fetihler aracılığıyla değil, tasavvufî ve kültürel etkileşim yoluyla kökleşmesini sağlamıştır. Bu çalışmada, Keşmir’de İslâmiyet’in yayılması ve Seyyid Ali Hemedânî’nin, İran’dan Keşmir’e uzanan tasavvufî yolculuğunun bölgenin İslâmlaşma sürecine olan etkisi incelenecektir.
Keywords
Keşmir,Seyyid Ali Hemedânî,İslâmiyet’in Yayılışı,Sühreverdiyye,Kübreviyye
How to Cite
Şeker, S. (2024). Keşmir’in İslâmlaşma süreci ve Seyyid Ali Hemedânî’nin rolü. Türk İslâm Medeniyeti Akademik Araştırmalar Dergisi, 19(37-38), 18–27. https://doi.org/10.70736/timad.2148
📄Ağzı, N. H. (2024). Tasavvuf’un Keşmir’e Girişi ve Rişi Hareketi, [Üsküdar Üniversitesi Tasavvuf Araştırmaları Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi].
📄Algar, Hamid. (2006). Necmeddîn-i Kübrâ, Diyanet İslam Ansiklopedisi. XXXII. 498-500.
📄Arslan, A. (2017). Emîr-i Kebîr Seyyid Ali Hemedânî Hayatı, Eserleri ve Görüşleri, [Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi].
📄Arslan, A. (2022). Seyyid Ali Hemedânî’nin “Behremşahiyye” Adlı Eserindeki Vasiyyetleri, International Social Sciences Studies Journal, 8(100), 2427-2431. [Crossref]
📄Bamzai, P. N. K. (1994). Culture and Political History of Kashmir II: Medieval Kashmir. New Delhi: MD Publications Pvt. Ltd.
📄Bazaz, P. N. (1954). The History of Struggle for Freedom in Kashmir. New Delhi.
📄Cebecioğlu, E. (1991). Seyyid Ali Hemedânî’nin Keşmir’de İslâm’ı Yayma Faaliyetleri ve Siyasî Düşünceleri. Tanımı, Kaynakları ve Tesirleriyle Tasavvuf. Coşkun Yılmaz (Haz.), İstanbul: Seha Neşriyat.
📄Cebecioğlu, E. (1992). Güney Asya’da İslamın Yayılmasında Sufilerin Rolü, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 33(3-4). 157-78.
📄Dughlat, M. H. (1985). The Tarikh-i Rashidi: A History of the Moghuls of Central Asia. (Ross, E. D. Terc., Elias, N. Ed.), London: Publishers in the India Office.
📄Duğlat, H. M. (2006). Tarih-i Reşidî. (O. Karatay, Çev.). İstanbul: Selenge Yayınları.
📄Durak, N. (1999). Hindistan’a Kuzeyden Yapılan Seferler. Ankara: Asam Yayınları.
📄el-Belazuri, A. b. Y. (2013). Fütuhu’l Büldan (Ülkelerin Fethi), (M. Fayda, Terc.). İstanbul: Siyer Yayınları.
📄el-Birûni, E. R. M. B. A. (1910). Alberuni’s India I, (E. C. Sachau, Çev.). London: At The Ballantyne.
📄Gibb, H. A. R. (1923). The Arab Cenquests in Central Asia. London: Leopold Classic Library.
📄Hamadani, A., & Hussain. (1984). Life And Works of Sayyid Ali Hamadani (A.D. 1314-1385), National Institute of Historical and Cultural Research. Islamabad, 73-121.
📄Hasan, M. (1959). Kashmır Under The Sultans. Calcutta: At the Little Flower Press.
📄Husaini, M. H. A. (1992). The Religious Thought of Mir Saiyid Ali Hamadani. Al-Hamra Publications.
📄Hussain, A. (1991). Wounded Paradise. Srinagar: S.P.
📄İbnü'l-Esîr, İ. A. (1991). El-Kâmil fi't-Tarih IV, (M. B. Eryarsoy, Çev.). İstanbul: Bahar Yayınları.
📄Jahangir, A., Naseerand, R., & Naqvi, S. H. (2024). A historical analysis of spread of Islam in Kashmir During the Rule of Shah Miri Dynasty (1339-1556), Annals of Human and Social Sciences, 5 (3), 585-592. [Crossref]
📄Kapur. M. L. (1979). History of Jammu And Kashmır State I, Jammu: Kashmir History Publications.
📄Keys to Kashmir. (1953). Srinagar: Lalla Rookh Publications.
📄Lawrence, W. R. (1895). The Valley of Kashmir. London: Oxford University Press WareHose.
📄Öngören, R. (2009). Sufi, Diyanet İslam Ansiklopedisi. XXXVII. 471-472.
📄Özcan, A. (2003). Dünden Bugüne Keşmir ve Keşmir Meselesi, Keşmir Dosyası. Halil Toker (Ed.), Tarih ve Tabiat Vakfı. 31-38.
📄Parmu, R. K. (1969). A History of Muslim Rule In Kashmir (1320-1819). New Delhi: New Age Printing Press.
📄Rafiqi, A. Q. (1972). Sufism In Kashmir From The Fourteenth To The Sixteenth Century. Delhi: Bharatiya Publishing House.
📄Rıhtım, M. (2010), Azerbaycan Tasavvuf Tarihinde İlk Sufiler (VIII-XI. Asırlar), Journal of Qafqaz Unıversıty, S. XXIX. Bakü. 110.
📄Rızvi, S. A. A. (1978). A History of Sufism in India I. M New Delhi: Munshiram Manoharlal Publisher Pvt. Ltd.
📄Rızvi, S. A. A. (2022). Keşmir, Diyanet İslam Ansiklopedisi. XXV. 325-327.
📄Sen, S. N. (1999). Ancient Indian History and Civilization. New Age International Limited Publishers.
📄Stein. M. A. (1961). Kalhana’s Rajatarangini I. New Delhi: Archıbald Constable And Company, Ltd.
📄Sufi, G. M. & Litt. M. A. D. (1948). Kashir I-II. Lahore: The University of The Panjab.
📄Sufi, G. M. D. (1979). Islamic Culture in Kashmir. New Delhi: Ligth & Life Publishers.
📄Şahbaz, D. (2019), İki Ulus Teorisi Işığında Pakistan’ın Kuruluşu ve Bir Sorunsal Olarak Keşmir, [Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora tezi].
📄Şehriyâr, B. B. (2009). Acâibü’l-Hind. (C. Ceylan, Çev.), İstanbul: İnkılap Yayınları.
📄Yazıcı, T. (1998). Hemedânî, Emir-i Kebir. Diyanet İslam Ansiklopedisi. XVII. 186-188.