1
Karabük Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Karabük, Türkiye
2
Karabük Üniversitesi, İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi, Karabük, Türkiye
Abstract
Büyük Cihan Harbi’nin kaybedilmesi ve ardından imzalanan Mondros Mütarekesi’yle başlayan işgaller, Millî Mücadeleyi zorunlu kılmıştır. Türk Milleti’nin var olma çabası olan Millî Mücadele, çok cepheli büyük bir savaştır. Bu mücadele bir taraftan işgalcilere karşı yapılırken diğer taraftan ülkedeki karışıklıktan faydalanıp toprak parçası almayı planlayan azınlıklara karşı verilmiştir. Bu azınlıklar içinde Rumların durumu çok önemlidir. Zira Millî Mücadele’nin en önemli savaşı Batı Cephesinde Yunanlılara karşı verilmiştir. Yunanlılar Anadolu’daki Rumları kendilerinden görmüş ve Türklere karşı kullanmışlardır. Anadolu’da bulunan Rumlardan bazıları Millî Mücadele’ye karşı iken bazıları da destek olmuştur. Bu çalışmada; Osmanlı tebaası olan Safranbolu’da yaşayan Rumların Millî Mücadele’deki tutumu ve Lozan Barış Antlaşması gereğince uygulanan mübadelenin etkileri nitel araştırma yöntemiyle incelenmiştir. Safranbolu’da yaşayan Rumlar, Pontusçu Rumlardan farklı olarak Millî Mücadeleye destek vermişlerse de Lozan Barış Antlaşması gereğince mübadeleye tabi tutulmuşlardır. Mübadil Rumların iktisadi açıdan sağladıkları yararlılıklardan mahrum kalınması, bölgedeki yaşamı uzun süre olumsuz yönde etkilenmiştir.
Keywords
Millî Mücadele,Safranbolu Rumları,Karamani,Mübadele
How to Cite
Yanar, M., & Koç, N. (2025). Millî Mücadele’de Safranbolu Rumları. Türk İslâm Medeniyeti Akademik Araştırmalar Dergisi, 20(39-40), 101–128. https://doi.org/10.70736/timad.2168
📄Ağca, F. (2006). Hristiyan Karamanlı Türkleri ve Karamanlı ağzı üzerine. Türk Bilig Dergisi, 11, 3-18.
📄Akkaya, M. (2005). Hristiyan Türklerden Karamanlılar. Karaman Tarihi ve Kültürü, Karaman Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları, Karaman.
📄Akşin, S. (2000). Siyasal Tarih (1908-1923), Çağdaş Türkiye 1908-1980 Türkiye Tarihi 4, Cem Yayınevi, İstanbul.
📄Anzerlioğlu, Y. (2016). Karamanlı Ortodoks Türkler, Phonix Yayınları, Ankara.
📄Arı, K. (1995). Büyük Mübadele Türkiye’ye Zorunlu Göç 1923-1925, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul.
📄Armaoğlu, F. (2014). 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi 1914-1995, Timaş Yayınları, İstanbul.
📄Aşcıoğlu, E. (2003). Kurtuluş Savaşı’nda Bartın, Ticaret ve Sanayi Odası Yayını, Bartın.
📄Atalay, B. (2014). Türk Ortodoksların/Karamanlıların Türk millî mücadelesine destekleri ve maruz kaldıkları mübadelenin Türk kamuoyuna yansımaları. History Studies, 6(2), 19-44. [Crossref]
📄Atatürk, M. K. (1987B). Nutuk. Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1, Ankara.
📄Atatürk, M. K. (1987A). Nutuk. Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2, Ankara.
📄Aydın, M. (2004). Anadolu’da Hristiyan Türkler (Başlangıcından Cumhuriyete). SDÜ Fen Edebiyat Sosyal Bilimler Dergisi, 11, 1-28.
📄Aydın, M. A. (2001). Kanuni Esasi. TDV İslam Ansiklopedisi, 24, 328-330.
📄Aysal, N. (2017). Türk-Rum nüfus mübadelesi: Ortodoksların Anadolu’dan zorunlu göçü. Geçmişten Günümüze Göç, Canik Belediyesi Kültür Yayınları, Samsun, 1, 641-662.
📄Baştav, Ş. (2004). Osmanlı İmparatorluğu’nun kuruluşu esnasında Bizans ve Avrupa. Belleten, 68 (251), 63-104. [Crossref]
📄Biçici, M. (2017). Papa Eftim ve millî mücadeledeki önemi. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 16 (2), 453-461. [Crossref]
📄Cahen, C. (çev. Yücel Y.-Yediyıldız B.) (1987). Türklerin Anadolu’ya ilk girişi. Belleten, 51 (201), 1375-1432. [Crossref]
📄Canbulat, İ. (2022). Seyahatname ve Yazılı Kaynaklarda Safranbolu, Safranbolu Çarşı’sı, Nobel Akademik Yayıncılık Eğitim Danışmanlık, Ankara, 102-125.
📄Cinozoğlu, H. A. (2010). Safranbolu’da Eski Bir Güneş Saati, Heyamola Yayınları, İstanbul.
📄Çetin, V. (2012). 2156 Numaralı Safranbolu Şer’iyye Sicili 1323-1324/1905-1906 (Değerlendirme, Transkripsiyon), Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Karabük Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı, Karabük.
📄Çetintaş, E. Papa Eftim. Atatürk Ansiklopedisi, Elektronik Materyal, www.ataturkansiklopedisi.gov.tr, ss.1-7.
📄Demirağ, Y. (2002). Osmanlı İmparatorluğu’nda yaşayan azınlıkların sosyal ve ekonomik durumları. OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, 13, 15-33. [Crossref]
📄Devellioğlu, F. (1998). Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lügat, 15. Baskı, Aydın Kitabevi Yayınları, Ankara.
📄Ekincikli, M. (1999). Millî Mücadele’de Türk Ortodoksları. 12. Türk Tarih Kongresi (Ankara 12-16 1994), TTK Yay. Ankara, 4, 1297-1300.
📄Emecen, M. F. (2003). Taraklıborlu’dan Safranbolu’ya Bir Müze Şehrin Doğuşu ve Yükselişi. Ulusal Tarih İçinde Safranbolu Sempozyumu (04-06 Mayıs 1999), TTK Yayınları Ankara.
📄Emecen, M. F. (2008). Safranbolu. TDV İslam Ansiklopedisi, İstanbul, 35, 481.
📄Emgili, F. (2009). Mübadeleden kurtulma çabası olarak: ihtida, Tarih Araştırma Dergisi, 28 (45), 221-234.
📄Ercan, H. Y. (1967). Fener ve Türk Ortodoks Patrikhanesi. Tarih Araştırmaları Dergisi, 5 (8-9), 416-444.
📄Erdal, İ. (2005). Türk basınına göre Ortodoks Türklerin Millî Mücadeledeki Yeri”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, 35-36, 333-343.
📄Erdem N. (2013). Megali ideanın Anadolu’daki destekçilerinden Doktor Apostolos N. Psaltoff’un 1912-1922 dönemindeki etkinlikleri. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, 13, S.27, ss.63-77. https://dergipark.org.tr/en/pub/cttad/article/270468
📄Ergene, T. (1951). İstiklal Harbinde Türk Ortodoksları, İ.P. Neşriyat Servisi, İstanbul 1951.
📄Erkartal, A. (2007). Sicil-i Ahval Defterlerindeki Safranbolulu (Zağfiranbolulu) Memurlar (1879-1909). Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya.
📄Eroğlu, H. (1990). Türk İnkılap Tarihi. Savaş Yayınları, Ankara.
📄Eryılmaz, B. (1992). Osmanlı Devleti’nde Millet Sistemi, Ağaç Yayınları, İstanbul.
📄Eski, M. (2018). Kastamonu Basınında Safranbolu. Safranbolu Kültür ve Turizm Vakfı Yayınları 3, Karabük.
📄Gülsoy, U. (1999). Islahat Fermanı. TDV İslam Ansiklopedisi, 19, 185-189.
📄Gümüşoğlu, Z. M. (2006). Safranbolu Kazasının Sosyo-Ekonomik Yapısı (1840-1841). Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İktisat Anabilim Dalı Türk İktisat Bilim Dalı, İstanbul.
📄Günay, N. (2005). Filik-i Eterya Cemiyeti. Gazi Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 6 (1), 263-287.
📄Gür, D., & Yıldırım, S. (2022). Güney Paphlagonia’da tarihi bir yerleşim alanı: Safranbolu. Safranbolu Çarşı’sı, Nobel Akademik Yayıncılık, Ankara.
📄Gür D., & Soykan A.N (2022). Arşiv belgeleri ışığında Safranbolu, Kıranköy’deki Rum mimari eserleri. Safranbolu Çarşı’sı, Nobel Akademik Yayıncılık, Ankara.
📄Hayes, C. J. H. (1995). Milliyetçilik: Bir Din, İz Yayıncılık, İstanbul.
📄İbar, G. (2010). Anadolulu Hemşehrilerimiz Karamanlılar ve Yunan Harfli Türkçe, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul.
📄İlgürel, M. İstimalet. TDV İslam Ansiklopedisi, 23, 362-363.
📄Kalelioğlu, O. (2008). Türk-Yunan İlişkileri ve Megali İdea. Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, 41, 105-123.
📄Kalyoncu, H. (1999). Karabük İl Yıllığı 1999, Millî Mücadele Döneminde Karabük ve Çevresi. TŞFO Plaka Matbaa, Ankara.
📄Kalyoncu, H. (2022). Safranbolu’nun demografik yapısı, Karamanlı Hristiyan Ortodoks Türkler ve mübadele. Safranbolu Çarşı’sı, Nobel Akademik Yayıncılık, Ankara.
📄Kolutek, M. (2020). Megoli İdea’dan Pontus Hayaline Rumların Türkiye’deki Faaliyetleri. Gazi Kitapevi, Ankara.
📄Kösedağ, M. S., Temel, M., & Kara, S. (2021). Millî mücadele dönemi Kayseri basını. Erciyes İletişim Dergisi, 8 (2), 931-958. [Crossref]
📄Kurt, Y. (Yay. Haz.) (1995). Pontus Meselesi, TBMM Basımevi, Ankara.
📄Kürkçü, E. (2013). Anadolu’nun parlayan yüzü Kayılar. Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 51, 135-148.
📄Kütükçüoğlu, M. (2014). Safranbolu Gezi Rehberi, İstanbul.
📄Meray, S. L. (çev.) (2001). Lozan Barış Konferansı Tutanaklar- Belgeler. Birinci Takım, Yapı Kredi Yayınları, 1, İstanbul.
📄Metintaş, M.Y., & Kayıran, M. (2014). Pontus sorunu: tarihi seyri ve çözüm çalışmaları. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 15 (1), 195-219. [Crossref]
📄Mustafa Kemal’in Samsun’dan Gönderdiği İki Mühim Rapor (1968). Belgelerle Türk Tarihi Dergisi, Menteş Matbaası, 14, İstanbul.
📄Okumuş, G. (2021). 19. Yüzyılın İlk Yarısında Safranbolu’nun Sosyo- Ekonomik Yapısı. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Karabük Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Karabük.
📄Okur, M. (2007). Pontus meselesinin ortaya çıkışı ve Karadeniz Bölgesi’nde Pontusçu faaliyetler. Karadeniz Araştırmaları, 14, 1-28.
📄Sarıkoyuncu, A. (1992). Millî Mücadele’de Zonguldak ve Havalisi, Kültür Bakanlığı Yayınları 1419, Ankara.
📄Sarıkoyuncu, A. (2009). Millî Mücadele’de Zonguldak Sancağı. Zonguldak Valiliği Yayınları, Ofset Matbaacılık, Ankara.
📄Sepetçioğlu, T. (2014). İki tarihsel “eski” kavram, bir sosyo-kültürel “yeni” kimlik: mübadele nedir, mübadiller kimlerdir? Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 180, 49-84. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tsadergisi/article/230360
📄Sevük, İ. H. (yay. haz. Mustafa Eski) (1999). Kurtuluş Savaşı’nda Yunanlılar ve Anadolu Rumları Üzerine Makaleler (Açıksöz Gazetesi). Atatürk Araştırma Merkezi, Ankara.
📄Sotiriyu, D. (2024). Benden Selam Söyle Anadolu’ya, Can Yayınları, İstanbul.
📄Şahin, İ. (2003). Anadolu’da Türk yerleşkesi sürecinde Safranbolu. 1. Ulusal Tarih İçinde Safranbolu Sempozyumu (04-06 Mayıs 1999), Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara.
📄Şahin, Y. (2012). Safranbolu 2012 Numaralı Şer’iyye Sicili Transkribi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Karabük Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih Anabilim Dalı, Karabük.
📄Tansel, S. (1978). Mondros’tan Mudanya’ya Kadar, MEB Yayınları, 1, Ankara.
📄Taş, K. Z. (1996). 16.yy.’da Safranbolu idari yapısı ve vakıflar. Ankara Üniversitesi Dil Tarih Coğrafya Fakültesi Tarih Bölümü Tarih Araştırma Dergisi, 18 (26), 199-206.
📄Tekin, Y. E. (2017). Anadolu’nun Hristiyan Türkleri Karamanlılar. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Batman-Fırat Üniversitesi (Ortak Program), Sosyal Bilimler Enstitüsü, Elâzığ.
📄Temel, K. (2015). 2154 Numaralı Safranbolu Şer’iyye Sicilinin 1217-1318/1899-1900 1-50. Sayfalarının Transkripsiyonu Özet ve Değerlendirmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Karabük Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih Anabilim Dalı, Karabük.
📄Tepealtı, F. (2019). Lozan nüfus mübadelesi göçleri ve Türk mübadillerin iskanı. Coğrafya Dergisi, 39, 89-98. [Crossref]
📄Tunçözgür, Ü. (2022). Dünü ve Bugünü ile Safranbolu. Işıl Yayıncılık, Safranbolu.
📄Turan, O. (1997). Selçuklular Tarihi ve Türk-İslam Medeniyeti. Boğaziçi Yayınları, İstanbul.Türk İstiklal Harbi: Mondros Mütarekesi ve Tatbikatı 1 (1962). Genel Kurmay Başkanlığı Harp Tarihi Dairesi, Genel Kurmay Basımevi, Ankara.
📄Türker, O. (1998). Safranbolu’da Rumlar da yaşarken. Tarih ve Toplum Dergisi,180, 29.
📄Uğuz, H. E., & Saygılı, R. (2017). Karamanlı Ortodoks Türkler üzerinden erken Cumhuriyet dönemi ulus inşa sürecinin analizi. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, ICMEB 7 Özel Sayısı, 788-795. https://dergipark.org.tr/en/pub/ijmeb/article/744521
📄Ulukavak, K. (2017). Bir Safranbolulunun Penceresinden Safranbolu, Gözlemler- Derlemeler- Denemeler, Karabük Üniversitesi Yayınları, Karabük.
📄Yalçın, K. 2011). Emanet Çeyiz Mübadele İnsanları. Birzamanlar Yayıncılık, İstanbul.
📄Yazıcıoğlu, H. (1998). Safranbolu Tarihine Ait Belgeler ve Kaynaklar. Safranbolu Hizmet Birliği Kültür Yayını 4, Ankara.
📄Yazıcıoğlu, H. (2001). Küçük Osmanlı’nın Öyküsü Safranbolu Tarihi. Şa-To Türkiyat, İstanbul.
,
Nurgün Koç
2
