1
Harran Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü, Şanlıurfa, Türkiye
Abstract
Ürdün, bağımsızlığını kazanmasına rağmen erken dönemde ekonomik altyapısı zayıf ve dışa bağımlı bir yapıya sahipti. 1948 Arap-İsrail Savaşı sonrası nüfusun iki katına çıkması ve Filistinli mülteci akını, ülkenin sosyal ve ekonomik yapısında önemli değişimlere yol açmıştır. Bu çalışma, Ürdün’ün bağımsızlığını kazandıktan sonraki yıllarda ekonomi politikaları ve dış ticaret stratejilerini inceler. Çalışma, nitel araştırma yöntemi ve arşiv temelli tarihsel inceleme çerçevesinde, özellikle Türk Diplomatik Arşivi’nden elde edilen kaynaklar ışığında hazırlanmıştır. İçeriği zenginleştirecek telif eserlere müracaat edilmiştir. Ürdün’de tarım, hayvancılık ve fosfat madenciliği başlıca ekonomik faaliyetler iken, sanayi sektöründe sınırlı bir gelişim gözlemlenmiştir. Ürdün’ün dış ticareti büyük ölçüde İngiltere’ye bağlı olup, ithalat ve ihracat arasındaki fark, kaçakçılığın yaygınlaşmasına neden olmuştur. Ürdün hükümeti, gümrük politikaları ve ithalat kontrolleri ile mali istikrarı ve ekonomik bütünlüğü sağlamaya çalışmıştır. Ayrıca Ürdün Dinarı’nın tedavüle girişi, mali bağımsızlık açısından kritik bir adım olarak öne çıkmıştır. Bu yönleriyle çalışma, Ürdün’ün bağımsızlık sonrası ekonomik ve ticari politikalarının, yerel ve bölgesel koşullar ile mülteci krizinin etkisi altında şekillendiğini ve kalkınma stratejilerinin siyasi hedeflerle sıkı şekilde ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır.
Tanık, İbrahim H. (2024). Türk diplomatik arşivine göre bağımsızlık sonrası Ürdün’ün ekonomi politikaları ve dış ticaret stratejileri. Türk İslâm Medeniyeti Akademik Araştırmalar Dergisi, 19(37-38), 46–68. https://doi.org/10.70736/timad.2179
📄Aksakal, M. (2018). Harb-i Umumi eşiğinde Osmanlı Devleti son savaşına nasıl girdi?. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
📄Al-Edinat, H. (2003). Ürdün dış politikası'nda Filistin sorununun rolü. [Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü] Ankara, Türkiye
📄AlHalaseh, Lana J. (2019). Population ageing in the Eastern Mediterranean Countries: A regional overview of the situation-Jordan, Middle East Journal of Age and Ageing. 16(1), 36-54. [Crossref]
📄Alkaed, A. (2019). The impact of refugees on the Jordanian economy [Yüksek Lisans Tezi] Selçuk Üniversitesi.
📄Almasri, Ş. (2004). Türkiye-Ürdün Serbest Ticaret Anlaşması karşılıklı ticarette etkili oldu mu? [Yüksek lisans tezi]. Sakarya Üniversitesi, Sakarya, Türkiye.
📄Almasri-Halil, Ş. (2024). “İhracatta uzmanlaşma (ES) endeksi kapsamında Türkiye ile Ürdün serbest ticaret anlaşması ülkelerin karşılıklı dış ticaretini nasıl etkiledi?” İşletme Bilimi Dergisi, 12(2), 167–184. [Crossref]
📄Altın, E. (2006). Ürdün dış politikasında Ürdün’deki Filistinlilerin etkisi [Yüksek lisans tezi], Hacettepe Üniversitesi], Ankara, Türkiye
📄Armaoğlu, F. (2015). 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi (1914–1995). İstanbul: Timaş Yayınları.
📄Bacacı, H. (2013). Ürdün kimliğinin oluşmasında Filistinlilerin etkisi (1948 -1988). [Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü], İstanbul, Türkiye
📄Çeker, A. Z. (2010). Türkiye-Ürdün ticari ilişkileri [Yüksek lisans tezi], Marmara Üniversitesi.
📄Çevik, A. C. (2008). Manda idaresinden günümüze Ürdün ve Türkiye ilişkileri [Doktora tezi]. Fırat Üniversitesi Elazığ, Türkiye.
📄Erkmen, A. (2020). Türkiye’nin İkinci Dünya Savaşı sonundan 1960 darbesine kadar Ortadoğu politikaları. Turkish Studies - History, 15(4), 1137–1156. [Crossref]
📄Filiz, İ. (2025). Büyükelçiliklerin işlevi ve Ürdün büyükelçilerinin Türkiye’ye ilişkin belli başlı yaklaşımları [Yüksek lisans tezi,]. Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi.
📄Hobsbawm, E. (1996). Aşırılıklar Çağı, İstanbul: Sarmal Yayınevi.
📄Karababa, H. (2021). Ürdün Hâşimi vesikalarında Hicaz Demiryolu (1919–1952) [Yüksek lisans tezi], Ankara Üniversitesi.
📄Karabulut, P. Ç. (2022). 1947 Türkiye-Ürdün dostluk antlaşması ve Türkiye-Suriye ilişkilerine etkileri. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, (106), 699–730. [Crossref]
📄Kayadurmuş, G. (2005). Modern Ürdün Devleti’nin kuruluşu [Yüksek Lisans Tezi,]. Fırat Üniversitesi.
📄Metz, H. C. (1989). Jordan: A Country Study. Washington: GPO for the Library of Congress. Alıntı kaynağı: http://countrystudies.us/jordan/
📄Rahim, M. K. A. (1955). The Arab League. New York: The Arab Information Center Press.
📄Resmî Gazete, 19.02.1947, Sayı: 6536
📄Said, E. (1998). Oryantalizm, çev. Nezih Uzel. İstanbul: İnsan Yayınları.
📄Şahin, C. (2012). Ürdün. In Diyanet İslam Ansiklopedisi (Cilt 42, ss. 352–354). İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
📄T.C. Dışişleri Vekâleti. (1954). Dışişleri Vekâleti yıllığı 1953. Ankara: Güzel İstanbul Matbaası.
📄The 8th Annual Conference of Historical Studies, (2021). A Hundred Years of Jordan: Emergence, National Narrative and State Evolution Amman, 29-30 May 2021 Background Paper.
📄Tür, İ. (2016). Serbest ticaret anlaşmalarının Türkiye'nin ticaret hacmi üzerine etkileri: Tarım sektörü örneği [Yüksek lisans tezi]. İstanbul Ticaret Üniversitesi.
📄Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, Türk Diplomatik Arşivi (TDA)
📄Ulutaş, A. (2019). Mandaterliğin sona ermesinden Haşimi Krallığı'na Ürdün ve Türkiye ile ilişkileri (1921–1946) [Yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi
📄United Kingdom. Secretary of State for Foreign Affairs. (1930). Treaty series no. 7: Agreement between His Majesty and the Amir of Trans-Jordan. London: His Majesty’s Stationery Office.
📄USA Department of State. (1931). Mandate for Palestine (Near Eastern Series No. 1). Washington, DC: United States Government Printing Office.
📄Yeşilyurt, N. (2003). Ortadoğu’da rejim güvenliği ve küçük devlet: Ürdün örneği. [Doktora tezi]. Ankara Üniversitesi.