1
Temel İslam Bilimleri Bölümü, Iğdır Üniversitesi, Iğdır, 76000, Türkiye
Abstract
Bu makale, tefsir geleneğindeki tefsir yazım modellerini yeniden değerlendirerek hibrit tefsir modelinin imkânını teorik zeminde tartışmayı amaçlamaktadır. Tefsir literatüründe uzun süre boyunca tefsir telifinde müfessirin bireysel ilmî otoritesi belirleyici olmuştur. Buna mukabil klasik dönemde ortaya çıkan ortak yazarlı tefsir örnekleri genellikle müfessirin vefatı sebebiyle öğrencileri veya yakın çevresi tarafından tamamlanan tefsirlerdir. Heyet tefsirleri ise modern döneme kadar oldukça azdır. Ancak modern döneme gelindiğinde hem ortak yazarlı tefsirlerin hem de heyet tarafından hazırlanan tefsir çalışmalarının sayısında belirgin bir artış görülmektedir. Zira günümüzde heyet tefsirlerinin yazılması birçok kurum ve araştırmacı tarafından tavsiye edilen bir telif yöntemi olmuştur. Bu durum, tek yazarlı müfessir merkezli tefsir telifi anlayışının dönüşüm geçirdiğini göstermektedir. Çalışmada tarihsel süreçte ortaya çıkan ortak yazarlı ve heyet tefsirleri, hibrit tefsir modelinin teorik altyapısını oluşturan örnekler olarak ele alınmıştır. Araştırma nitel ve teorik bir yaklaşıma dayanmaktadır. Çünkü tefsir dünyasında doğrudan bir hibrit tefsir örneği bulunmamaktadır. Bundan dolayı daha çok kavramsal ve kısmen metodolojik bir çerçeve geliştirilmiştir. Bu bağlamda hibrit tefsir modelinin paydaşları iç paydaşlar ve dış paydaşlar şeklinde iki grupta değerlendirilmiştir. Çalışmanın sonucunda, tefsirin ana öznesinin insan olduğu ve özellikle müfessir olmaya devam edeceği; buna karşılık yapay zekâ ve dijital veri işleme sistemlerinin telif sürecine önemli ölçüde destek sağlayabileceği tespit edilmiştir.
Demirkol, N. (2026). Tefsir Telifinde Hibrit Modelin İmkânı. Türk İslâm Medeniyeti Akademik Araştırmalar Dergisi, 21, 1–11. https://doi.org/10.70736/timad.2311
📄Abduh, M., & Rızâ, R. (1990). Tefsîru’l-Kur’âni’l-hakîm (Tefsîru’l-Menâr).
📄Ateş, S. (1974). İşarî tefsir okulu. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları.
📄Beydâvî, N. E. S. M. (1998). Envâru’t-tenzîl ve esrâru’t-te’vîl. Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî.
📄Bilmen, Ö. N. (2018). Büyük tefsir tarihi (Tabakātu’l-müfessirîn) (A. Hatip, Çev.). Semerkand Yayınları.
📄Birışık, A. (2001). Hind altkıtası düşünce ve tefsir ekolleri. İnsan Yayınları.
📄Bulut. M. (1992). İlk Cumhuriyet Meclisinde Dini Yayıncılık Hakkında Tarihi Bir Karar, Diyanet Üç Aylık İlmi Dergi.
📄Mahallî, C. & Süyûtî, C. (t.y.). Tefsîru’l-Celâleyn. Dâru’l-Hadîs.
📄Cerrahoğlu, İ. & Koçyiğit, T. (1990), Kur’an’ı Kerim Meal ve Tefsiri.
📄Demirkol, N., & Akgün, İ. (2025). Yapay zeka (YZ) ile objektif bir tefsir çeşidi mümkün mü? Usul İslam Araştırmaları, 44, 65–96. [Crossref]
📄el-Hâzin, E. H. A. b. M. b. İ. el-Bağdâdî. (1994). Lübâbü’t-te’vîl ve meânî’t-tenzîl. Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye.
📄Elik, H., & Coşkun, M. (2016). İndirildiği dönemin ışığında Kur’an tefsiri: Tevhit mesajı. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları.
📄Endülüsî, E. H. (1999). el-Bahru’l-muhît. Dâru’l-Fikr.
📄ez-Zehebî, Ş. M. b. A. b. O. (1985). Siyeru a‘lâmi’n-nübelâ. Müessesetü’r-Risâle.
📄Facalû, M. (2000). el-Hayâtü’l-ilmiyye fî Neysâbûr hılâle’l-fetra: 290–548 (Yayımlanmamış doktora tezi). Câmiatü Ümmü’l-Kurâ.
📄Güven, Ş. (2010). Bir telif yöntemi olarak tefsirde ihtisar ve muhtasar rivayet tefsirleri. Marife Dini Araştırmalar Dergisi, 10(2).
📄Habibov, A. (2008). İmâmiyye Şia’sının tefsir tarihi ve günümüze ulaşan en eski Şiî tefsirler. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 8(1).
📄Hakkı, M. İ. (1919). Kur’ân-ı Kerîm tercüme olunabilir mi? Sebîlürreşâd, 15(390).