Osmanlı’da Yanlış Planlanmış Bir Yatırım Örneği: Beykoz Kâğıt Fabrikası ve Mühendis Robert Schmith’in Raporu
Abstract
Osmanlı Devleti ilk zamanlardan beri kâğıt ihtiyacının önemli bir kısmını yurt dışından karşılamıştır. Ancak ilerleyen süreçte yerli üretim alanında bir dizi teşebbüs gerçekleştirilmiştir. Bu girişimlerin büyük bir kısmı farklı sebepler nedeniyle neticesiz kalmış ve fabrikalar kapanmıştır. Bunlardan biri de II. Abdülhamit zamanında kurulan Beykoz’daki kâğıt fabrikasıdır. Fabrika özel bir teşebbüs olarak 1893 yılında kurulmuştur. Ancak kısa bir süre faaliyet gösterdikten sonra kapanmıştır. Biriken vergilerine karşılık devlet tarafından fabrikaya el konulmuştur. 1915 yılında fabrikanın restorasyonu için getirilen Mühendis Robert Schmidt’in raporunda fabrikanın kapanmasının esas sebebinin fabrikanın kuruluş sürecinde yapılan yanlışlıklar olduğu ifade edilmektedir. Bu çalışmada Mühendis Robert Schmidt’in Osmanlı makamlarına sunduğu rapor ve diğer arşiv belgeleri çerçevesinde fabrikanın kuruluşundaki hatalar, Beykoz Kâğıt Fabrikasının yeniden açılması için alınması gereken tedbirler ve fabrikanın tasfiye süreci ele alınmıştır.